Ecological Architecture

เทคโนโลยีอาคารและสิ่งแวดล้อมเป็นเนื้อหาทางวิชาการและวิชาชีพการออกแบบและก่อสร้างที่มีความสำคัญต่อความเป็นอยู่ของมนุษย์มาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน และจะยิ่งสำคัญมากขึ้นในอนาคต เพราะเป็นศาสตร์ที่โยงใยถึงเรื่องประวัติศาสตร์ความเป็นมาเกี่ยวกับการเลือกที่ตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ที่ต้องเข้าใจลักษณะภูมิอากาศ ภูมิประเทศ พืชพันธ์ธรรมชาติ นำมาประกอบเข้ากับเรื่องความเชื่อทางศาสนา สังคมวัฒนธรรม และวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีต่างๆ ที่มนุษย์คิดค้นขึ้น ในอดีตเมื่อ 3 พันปีที่แล้ว ปราชญ์ สถาปนิกและวิศวกรชาวโรมันชื่อ “มาร์คัส วิทรูเวียส โพลิออ” หรือเรียกชื่อสั้นๆ ว่า “วิทรูเวียส” ได้เคยกล่าวว่าการก่อสร้างอาคารบ้านเรือนจะต้องคำนึงถึงองค์ประกอบ 3 ส่วนหลัก ได้แก่ Commodity (ประโยชน์ใช้สอย) Delight (ความพึงพอใจ สวยงาม) และ Firmness (ความมั่นคงแข็งแรงปลอดภัย) ซึ่งนั่นก็คือเมื่อ 3 พันปีที่แล้วที่โลกยังมีประชากรอยู่น้อยมากเมื่อเทียบกับปัจจุบัน

แต่ในอนาคตอันใกล้นี้ ประชากรโลกจะมีจำนวนมากถึง 8 พันล้านคน ในขณะที่โลกก็ยังคงเป็นโลกใบเดิม มีดวงอาทิตย์ มีดวงจันทร์เหมือนเดิม องค์ประกอบ 3 ส่วนของวิทรูเวียสคงจะไม่เพียงพอที่จะนำมาคิดสร้างอาคารบ้านเรือนในยุคปัจจุบันได้อีกแล้ว เพราะโลกสมัยวิทรูเวียสคงยังไม่มีปัญหาภาวะโลกร้อน อากาศเปลี่ยนแปลง การแพร่กระจายของสารเคมีมีพิษ หรือแม้แต่การบุกรุกทำลายป่าและการขุดเจาะนำทรัพยากรธรรมชาติมาผลิตสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ และทิ้งเป็นขยะบนพื้นผิวโลกเช่นในปัจจุบัน วันนี้องค์ประกอบที่ 4 ที่จำเป็นต้องเพิ่มเข้าไปให้วิทรูเวียสก็คือ “การประหยัดพลังงานและรักษาสิ่งแวดล้อม” ซึ่งคงไม่มีใครปฎิเสธได้ว่ามนุษย์ได้กระทำต่อโลกจนถึงขีดสุดที่โลกจะรับได้แล้ว และเมื่อมนุษย์ได้เปลี่ยนโลก มนุษย์ก็ต้องจำต้องปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตของตนเองตาม คำว่า Adaptation & Mitigation ได้มีการกล่าวถึงอย่างกว้างขวางในเรื่องที่เกี่ยวกับการพัฒนาอย่างยั่งยืน (Sustainable Development) ที่ทุกคนต้องเรียนรู้ที่จะ “ปรับตัว” หรือ Adapt กับการเปลี่ยนแปลงของโลก และพร้อมกันนั้นก็ต้องพยายาม “บรรเทา” หรือ Mitigate ภาวะการเปลี่ยนแปลงของโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งคือการช่วยกันลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก หรือที่เรียกเข้าใจกันอย่างง่ายว่า “การปล่อยคาร์บอน” หรือ Carbon Emission

วันนี้สถาปนิก วิศวกรไทย จะต้องทำงานออกแบบอาคารที่คำนึงถึงการปล่อยคาร์บอนมากยิ่งขึ้น เพราะการวัด การคำนวณค่าการปล่อยคาร์บอนจะเริ่มเป็นข้อบังคับขององค์กรต่างๆ ทั้งภาครัฐและเอกชน การออกแบบก่อสร้างอาคารใหม่ๆ จะต้องคำนึงถึงการออกแบบเพื่อการประหยัดพลังงาน การเป็นอาคารเขียว (Green Building) ที่สามารถแจกแจงประสิทธิภาพได้ ตรวจสอบได้ ซึ่งจากประสบการณ์ของผู้เขียน ทั้งด้านการเรียนการสอน การเขียนคอลัมน์ลงหนังสือพิมพ์ การวิจัย การออกแบบ และการเป็นที่ปรึกษาให้หน่วยงานภาครัฐและเอกชนทั้งในประเทศและต่างประเทศ ผู้เขียนพบว่าเนื้อหาความรู้ทางด้านเทคโนโลยีอาคารและสิ่งแวดล้อมนั้นเป็นสิ่งที่เข้าใจยากสำหรับประชาชนทั่วไป นิสิตนักศึกษาสถาปัตยกรรม รวมทั้งสถาปนิกวิชาชีพส่วนใหญ่ในประเทศ ทั้งนี้เนื่องจากการขาดแคลนหนังสือตำราทางสาขานี้ และที่สำคัญก็คือแหล่งความรู้ที่หาได้ก็มักเป็นหนังสือหรือข้อมูลจากอินเตอร์เน็ตของต่างประเทศ ซึ่งไม่สามารถนำมาใช้ในบริบททางการก่อสร้างและสถานการณ์ของประเทศไทยได้

ด้วยเหตุนี้ ผู้เขียนจึงได้เริ่มพยายามเขียนบทความอย่างต่อเนื่อง เพื่อตีพิมพ์ลงในวารสารต่างๆ ที่สามารถเข้าถึงนักวิชาชีพและประชาชนทั่วไปได้ในวงกว้าง ไม่จำกัดแค่ในแวดวงนักวิชาการทางสถาปัตยกรรมเท่านั้น เพราะผู้เขียนเชื่อว่าแรงผลักดันทางด้านสิ่งแวดล้อมจะต้องมาจากสังคมทุกภาคส่วน มิใช่เพียงแค่กลุ่มนักวิชาการสิ่งแวดล้อม และการที่จะเข้าถึงสังคมส่วนนี้ ผู้เขียนจะต้องพยายาม “จุดประเด็น” ให้ “แง่คิด” ที่ลุ่มลึก น่าสนใจ น่าค้นคว้า และนำไปสู่การสร้างคำถามและค้นหาคำตอบของคนในสังคม ให้เกิดการเดินทางหาข้อมูลความรู้ทางวิชาการต่อไป

หนังสือเล่มนี้ ได้ถูกจัดทำขึ้นโดยการรวบรวมบทความวิชาการและกึ่งวิชาการที่เกี่ยวกับวิธีการออกแบบอาคารประหยัดพลังงานและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม อาคารเขียว ที่ผู้เขียนได้เขียนลงในที่ต่างๆ ทั้งวารสาร นิตยสาร หนังสือพิมพ์หลายฉบับ เช่นวารสารอาษาของสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์ วารสารวิศวกรรมของวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ วารสาร ACT ของสภาสถาปนิก รวมทั้งหนังสือคู่มือที่จัดทำให้องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก เพื่อให้ความรู้ความตระหนักทางด้านการออกแบบก่อสร้างอาคารบ้านเรือนแก่ทั้งผู้ออกแบบและเจ้าของอาคาร โดยผู้เขียนพยายามที่จะใช้ภาษาที่อ่านง่าย ผ่อนคลาย อุปมาอุมัย ลดความเป็นวิชาการหนักๆ เพื่อดึงดูดให้ผู้อ่านทุกระดับสามารถอ่านต่อให้จบ ถึงแม้ว่าบางบทอาจจะใช้รูปแบบภาษาและการเล่าเรื่องที่เป็นทางการ แต่บางบทก็ใช้รูปแบบที่เป็นมุกตลกให้สนุกสนานคลายเครียดจากการอ่านวิชาการหนักๆ หรือให้มีประชดประชันบ้าง ก็เพื่อที่จะดึงดูดให้ผู้อ่านได้รู้สึกใกล้ชิดกับผู้เขียนมากขึ้นและพร้อมจะคิดตามกันไป แต่อย่างน้อยก็จะเป็นประโยชน์ทางใดทางหนึ่งก่อนที่ผู้อ่านจะไปสืบค้นหาข้อมูลวิชาการของศาสตร์นี้ต่อไป

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อรรจน์ เศรษฐบุตร
คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ผู้เขียน

• นิเวศวิทยสถาปัตย์: Ecological Architecture
• ที่ปรึกษา: ผศ. พิรัส พัชรเศวต
• ผู้แต่ง: ผศ.ดร.อรรจน์ เศรษฐบุตร
• Editor in chief: Graphic 49 Limited
• ออกแบบ: วิธีทำ สตูดิโอ
• จัดพิมพ์โดย ภาควิชาสถาปัตยกรรมศาสตร์ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
• พิมพ์ที่ Amarin Prining & Publishing Public Company Limited
• ISBN 978-616-551-822-2
• 1st Printing: สิงหาคม 2557
• 273 หน้า; 13 บท

สารบัญ

01: อาคารและก๊าซเรือนกระจก
02: สถาปัตยกรรมกับความน่าสบาย
03: พลังงานและอาคาร
04: เทคโนโลยีอาคารพื้นถิ่น
05: สถาปัตยกรรมสีเขียว
06: ASA Green Award
07: Go Green แบบ Inter
08: Green ง่าย ขายคล่อง
09: ตึกกระจกและหมีขั้วโลก
10: มาตรฐานพลังงานกับอาคารเขียว LEED
11: 10 ประเด็นบ่น กฎหมายอนุรักษ์พลังงาน
12: 10 ข้อคิดผิดเสมอ อาคารประหยัดพลังงาน
13: 10 ประเด็นบ่น ทำไมไม่ Green